Abstract
Η μεταφορά της «γυάλινης οροφής» αναφέρεται στο φαινόμενο των περιορισμένων ευκαιριών που συναντούν οι γυναίκες στην προσπάθειά τους να προαχθούν στην εργασιακή και κοινωνική ιεραρχία με αποτέλεσμα τη χαμηλότερη εκπροσώπησή τους σε διευθυντικές και υψηλόβαθμες θέσεις. Αυτή η έμφυλη ανισότητα αφορά και στον χώρο της εκπαίδευσης και είναι ακόμα πιο ορατή στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση όπου, παρά το ότι οι γυναίκες αποτελούν την πλειοψηφία του διδακτικού προσωπικού, οι διευθυντικές θέσεις παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανδροκρατούμενες και οι λόγοι για αυτό είναι κοινοί τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Αφενός, η έλλειψη ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικών και οικογενειακών υποχρεώσεων λόγω άνισου καταμερισμού ρόλων και, αφετέρου, η ευρεία επικράτηση κοινωνικών στερεοτύπων και προκαταλήψεων που ταυτίζουν τις θέσεις εξουσίας με το ανδρικό φύλο δρουν ανασταλτικά μειώνοντας την αυτοπεποίθηση και την επιθυμία των γυναικών εκπαιδευτικών για διεκδίκηση θέσεων ευθύνης. Ειδικά για την Ελλάδα αναφέρεται ως επιπρόσθετος λόγος η ανδροκρατία στα συμβούλια επιλογής στελεχών σε συνδυασμό με την τάση των ανδρών να ασπάζονται σε μεγαλύτερο βαθμό στερεότυπα και προκαταλήψεις φύλου. Μια από αυτές τις προκαταλήψεις είναι ο αμφιθυμικός σεξισμός: στερεοτυπικές στάσεις που καλλιεργούν έμφυλο ανταγωνισμό («εχθρικός σεξισμός») προωθώντας ταυτόχρονα την πατερναλιστική ιδέα ότι οι γυναίκες χρήζουν προστασίας («καλοπροαίρετος σεξισμός»). Στο πλαίσιο μελετών για τη γυάλινη οροφή, έχει βρεθεί ότι είναι η εχθρική, και όχι η καλοπροαίρετη, πτυχή του αμφιθυμικού σεξισμού που σχετίζεται με λιγότερο θετικές στάσεις για γυναίκες διευθύντριες. Συνεπώς, σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν να διερευνήσει τον πιθανό ρόλο του αμφιθυμικού σεξισμού στην εμφάνιση της γυάλινης οροφής στην ελληνική δευτεροβάθμια εκπαίδευση, όπου ο ρόλος του αμφιθυμικού σεξισμού δεν έχει διερευνηθεί, ελέγχοντας πρώτα τη διαχρονική εξέλιξη του φαινομένου στον εν λόγω τομέα. Για τον σκοπό αυτό διεξήχθησαν τρεις έρευνες. Η Έρευνα 1, μέσω ανάλυσης αρχειακών δεδομένων της ΕΛΣΤΑΤ, έδειξε ότι οι γυναίκες υποεκπροσωπούνται σταθερά και διαχρονικά σε θέσεις ευθύνης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ειδικά σε θέσεις διευθυντή/ντριας παρά το γεγονός ότι αποτελούν την πλειοψηφία του διδακτικού προσωπικού, και ότι αυτό επηρεάζεται από τον βαθμό στον οποίο το θεσμικό πλαίσιο επιτρέπει την εισχώρηση προκαταλήψεων φύλου κατά την επιλογή στελεχών. Η Έρευνα 2, μέσω ερωτηματολογίου σε δείγμα φοιτητών/τριών (Ν = 69), βρήκε ότι, σε σύγκριση με τις γυναίκες, οι άνδρες εκφράζουν μεγαλύτερη στήριξη για τη γυάλινη οροφή στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, η οποία στήριξη συσχετίζεται με υψηλότερα επίπεδα αμφιθυμικού σεξισμού, η εχθρική πτυχή του οποίου βρέθηκε να συσχετίζεται πολύ περισσότερο με το φύλο και τη στήριξη για τη γυάλινη οροφή. Η Έρευνα 3, μέσω ερωτηματολογίου σε δείγμα καθηγητριών δευτεροβάθμιας (Ν = 88), επιβεβαίωσε τη θετική συσχέτιση μεταξύ αμφιθυμικού σεξισμού και στήριξης για τη γυάλινη οροφή. Τα αποτελέσματα συζητούνται στο πλαίσιο του ρόλου που φαίνεται να διαδραματίζουν τα ανδροκρατούμενα συμβούλια επιλογής στελεχών στη διαιώνιση της γυάλινης οροφής στην ελληνική δευτεροβάθμια εκπαίδευση.