Abstract
Abdurrahmân Câmî (ö. 898/1492), XV. yüzyılın çok yönlü
âlimlerindendir. O hem tasavvufun önemli nazariyyatçılarından hem de önde gelen
edebî şahsiyetlerden biri olmasının yanı sıra bir tefsir müellifidir. Bu makale,
Câmî’nin tefsir eserindeki işârî yorumları konu edinmektedir. Bakara 40. âyete
kadar kaleme alınan bu tefsirinde dil tahlillerinin yanı sıra tasavvufî
bahislerin de önemli bir yer işgal ettiği görülmektedir. Bu çalışmada, Molla
Câmî Tefsiri’ndeki işârî yorumların yoğunlaştığı konular ve bu yorumların
sunumunda izlenen yöntemin tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Çalışma neticesinde ulaşılan sonuçlara göre;
Câmî, eserinde yer verdiği dil ile ilgili açıklamalar ve temas ettiği konular
bakımından Zemahşerî’nin (ö. 538/1144) Keşşâf’ını esas almakla birlikte
birçok dil ve tefsir âliminin görüşlerine yer vermiştir. Tasavvufî konularda ve
âyetlere getirdiği işârî yorumlarda ise onun bakış açısını belirleyen iki sûfî;
Muhyiddîn İbnü’l-‘Arabî (ö. 638/1240) ve Sadreddîn Konevî’dir (ö. 673/1274).
Câmî, eserinin baş tarafında tasavvufî yorumları, diğer açıklamalarla iç içe
sunarken, Bakara Sûresi’nin ilk beş âyetiyle birlikte bu tür yorumları âyet
tefsirinin sonunda toplamıştır. Âyet metninin arasına yerleştirdiği kısa
açıklamalar şeklinde yaptığı bu yorumlarda vahdet-i vücûd düşüncesinin temel
kavramlarını görmek mümkündür. Bunun yanı sıra onun, tasavvufun âmelî boyutuna
dair açıklamalarına da rastlanılmaktadır.