Abstract
Celem artykułu jest teoretyczne ujęcie samopoznania jako podstawowego warunku skutecznego samowychowania, ze szczególnym uwzględnieniem okresu dorastania. Autor odwołuje się do maksymy sokratejskiej „Poznaj samego siebie”, wskazując, że samopoznanie nie jest wyłącznie aktem intelektualnym, lecz praktyką egzystencjalną, warunkującą rozwój osobowości i dojrzałość moralną. Głównym wkładem opracowania jest przedstawienie autorskiej typologii sześciu komplementarnych perspektyw samopoznania: introspekcji, alterospekcji, retrospekcji, prospekcji, ekstrospekcji i transspekcji. Typologia ta, uporządkowana wzdłuż osi podmiotowej, czasowej i transcendentnej, integruje dotychczas rozproszone podejścia, oferując bardziej wszechstronny model dynamicznych procesów poznawania siebie. W okresie młodzieńczym samopoznanie umożliwia realistyczną ocenę własnej sytuacji i ułatwia formułowanie celów życiowych. We wnioskach autor podkreśla, że skuteczne samowychowanie możliwe jest jedynie wtedy, gdy młody człowiek integruje różnorodne sposoby refleksji nad sobą i światem. Stwarza to warunki do kształtowania dojrzałej, autonomicznej osobowości, zdolnej do świadomego kierowania własnym rozwojem.