Abstract
Artykuł rozwija opartą na realizmie krytycznym ramę analizy podmiotowości kształtowanej w strukturach czasu społecznego. Rytm jest ujmowany jako emergentna, temporalna struktura sensotwórcza, która warunkuje relację między strukturą społeczną a sprawstwem jednostki. Proponowana rama obejmuje cztery kategorie analityczne: chronostrukturę rytmiczną, rytmy podmiotowości, sprawczość rytmiczną oraz refleksyjność temporalną. W celu zilustrowania ich znaczenia empirycznego wykorzystano wybrane dane CAWI z pierwszej fali projektu Młodzież 4.0 (N = 24 483), obejmujące młodzież w wieku 13–14 lat, młodych ludzi w wieku 15–25 lat oraz rodziców lub opiekunów, uzupełnione kontekstowo o materiał z wywiadów fokusowych. Dane są interpretowane heurystycznie jako symptomy rytmizacji, a nie jako bezpośrednie dowody działania mechanizmów przyczynowych leżących u ich podstawy. Analiza koncentruje się na tożsamości narodowej, zaufaniu instytucjonalnym, rytuałach wspólnotowych i sprawstwie ukierunkowanym na przyszłość, uwzględniając synchronizację i desynchronizację rytmów instytucjonalnych oraz biograficznych. Wyniki sugerują, że zakłócenia związane z pandemią COVID-19 i transformacją technologiczną wiążą się z fragmentaryzacją sensu i obniżeniem dobrostanu, natomiast progresywna synchronizacja wspiera rozwój refleksyjnej tożsamości i sprawstwa. Wkładem artykułu jest typologia chronostruktur progresywnych, stabilnych i regresywnych oraz ramowa koncepcja dalszych badań nad czasem społecznym, edukacją, podmiotowością młodzieży i dobrostanem.