Abstract
We włoskiej kolekcji "Biblioteca di Scienze Religiose", ukazującej się w salezjańskim wydawnictwie LAS (Libreria Ateneo Salesiano) w Rzymie, pod nr 155 ukazała się wartościo wa książka ks.Stefano Rosso SDB, pt.: Un popolo di sacerdoti.Saggio di liturgia fondam enta le (.Lud kapłański.Studium liturgiki fundam entalnej).Autor książki, Ks. S. Rosso, jest w ykła dowcą liturgiki w Sekcji turyńskiej, Papieskiego Uniwersytetu Salezjańskiego, a także w in nych miejscach (np.w Salezjańskim Studentacie Teologicznym w Cremisan w Izraelu).Kilka lat temu, ks.Rosso, miał także gościnne wykłady z liturgiki w Polsce, na Wydziale teologicz nym U KSW (wówczas jeszcze ATK) i w KUL, oraz w roku 1994, na X Lądzkim Sympozjum Liturgicznym.K siążka ks.Rosso, najogólniej mówiąc, jest podręcznikiem wprowadzającym nas do li turgii.D obrze osadzona w nauce Soboru Watykańskiego II, szczególnie zaś w Konstytucji "Sacrosanctum Concilium", sięga do interpretacji i komentarzy wielu współczesnych teologów i liturgistów, by ukazać jak celebracja misterium Chrystusa nabiera pełnego sensu i włącza się w całą historię zbawienia.Autor podzielił obszerny materiał tej książki, nie licząc części wstępnej oznaczonej cyfrą "O", na pięć części, mających swoje podsumowania, oraz część szóstą, za wierającą wnioski końcowe.W części 1, wyraźnie antropologicznej, zatrzymuje się On przy problematyce liturgicznego języka, symbolu i rytu, jako że liturgia chrześcijańska jest pełna symboli, znaków i gestów, włączonych w sakramentalną ekonom ię zbawienia.Dzięki znajo mości tego przebogatego języka, za pomocą którego się komunikujemy, potrafimy w celebro waniu liturgii jednoczyć się z Bogiem i ludźmi, W części 2, ks. S. Rosso, jakby przemierzając etapy historii zbawienia, próbuje wydobyć zasadnicze linie teologii kultu w Biblii.Najpierw jednak precyzuje samo pojęcie "liturgia".Następnie przechodzi kolejno do zagadnień kultu w Starym i Nowym Testamencie.Kończąc studium zagadnień związanych z właściwym rozu mieniem kultu, Autor formułuje interesujące wnioski (ss.138-140).M iędzy innymi przypom i na, że "służba Bogu", nie jest tylko pojedynczym aktem, ale zadaniem całego życia.Trzecią część swojej książki prof.Rosso poświęca teologii liturgii w ciągu wieków.Ukazuje On w niej interesujący rozwój kultu w różnych epokach Kościoła, a więc od czasu prześladowań, po przez starożytność, czas od Grzegorza Wielkiego do Grzegorza VII (590-1073) i dalej aż do Soboru Trydenckiego (1073-1545).Zwraca także uw agę na trudne czasy przygotowania refor my liturgicznej, aż do celebracji czasów współczesnych, nie wyłączając ważnego okresu "Ru chu liturgicznego".Wydaje się, że Autor stara się być w swoim studium obiektywny.Mówi On jjj>wiem o wpływie na kształtowanie się celebracji w Kościele uwarunkowań historycznych i kul turowych, zarówno pozytywnych jak i negatywnych.N a studium teologii liturgii Vaticanum II, 5 2 0 RECENZJE I OMÓWIENIAks. Rosso przeznacza osobną, czw artą część książki.Nie trudno zauważyć, że podstawą do ukazania tych treści, je st "Sacrosanctum Concilium", a dokładniej art.5-7.Odnoszą się one kolejno do: historii zbawienia, do ukazania liturgii jako sakramentalnej czynności Kościoła i obecności Chrystusa w liturgii.Jak wskazuje sam Autor, dopełnieniem części poprzedniej jest piąta część książki.Całość bowiem poświęcona jest celebracji M isterium Chrystusa.Ks, Rosso wybrał tu znaczące trzy tematy -hasła, przy pomocy których przedstawia to M isterium.Pierw szy z nich, to wspólnota liturgiczna, rozumiana bardzo szeroko.Drugi, dotyczy Słowa i sakra mentu.Trzeci natomiast odnosi się do samej celebracji liturgicznej.W części zakończeniowej Autor w książce odbiega nieco od tradycyjnego zakończenia.Uznając prawdopodobnie, że stresz czenia po każdej z części-spełniły sw oją rolę, wskazuje jeszcze na inne ważne pola refleksji teologiczno liturgicznej.Próbuje ukierunkować czytelnika na związane z liturgią kwestie eku meniczne i płynące z przeżywania liturgii odpowiednie postawy chrześcijańskie.Książka ks.Stefano Rosso, Lud kapłański, jest więc solidnym i interesującym studium z za kresu liturgiki fundamentalnej.Treść jej ubogacona została pomocniczymi ilustracjami.Wydaje się, że przede wszystkim zaadresowana została ona do wykładowców i studentów liturgiki.Wiele będą mogli skorzystać z niej także kapłani, osoby zakonne czy wierni żyjący w świecie.Szkoda, że Autor nie zamieścił w książce chociażby spisu treści czy streszczenia w jęz y ku obcym (nie wszyscy przecież znają j. włoski).Wydaje się również, że Autor mając świado mość, iż studiując liturgię nie ograniczamy się tylko do jednej pozycji książkowej, mógł On niektóre tematy tylko zasygnalizować, odsyłając czytelnika do przypisu.W ówczas przedsta wiane tematy nie byłyby tak "przeładowane".Czy można by z niektórych przedstawionych tematów zrezygnować na korzyść innych?Tak.Wybrana przez ks. S. Rosso problematyka jesz cze raz dowodzi, że Autorzy podręczników liturgiki fundamentalnej z dużą swobodą wybiera ją to, co powinno wchodzić w jej zakres nauczania.ks.Adam Durak SDB L 'arte del celebrare.A tti della XXVII Settimana di Studio dell'A ssociazione Profe so ri di Liturgia Brescia, 30 agosto-4 settem bre 1998, A. Pistoia e A. M. Triacca (a cura di), Edizioni Liturgiche, Roma 1999, ss.239.W obliczu wielkich przem ian posoborowych w liturgii i rozwoju, przede wszystkim teo logii liturgii, często słyszy się głosy, że oprócz studiów teoretycznych, trzeba pamiętać o po trzebie prowadzenia nad liturgią refleksji, dotyczącej również jej strony praktycznej.Dobrze się więc stało, że w kolekcji "Studi di liturgia -Nuova Serie", Biblioteki "Ephemerides liturgicae", wydawanej przez rzymskie Centro Litúrgico Vincenziano, w pozycji książkowej, ukazały się materiały z XXVII Tygodnia studium Stowarzyszenia Profesorów Liturgiki (APL), które odbyło w Bresci, w łaśnie nt.: Sztuki celebrowania.Tydzień studiów APL uświadomił wszyst kim, że reforma liturgiczna, Konstytucja o Świętej Liturgii, różne i liczne liturgiczne dokumen ty Kościoła, a szczególnie nowe Księgi liturgiczne, proponują nowe przejście od "ars oramli" i "ritus servandus" do poważnej i godnej szacunku "ars celebrandi".Recenzowana książka je st podzielona na dwie zasadnicze części i jest odzwierciedle niem XXVII Tygodnia studiów.Najpierw przedstawia wygłoszone referaty, a później pracę ^-i-i----*-:""u Pvpćń i rn7nnr7vna Alceste Catella, swoim referatem pt.: RECENZJE I OM ÓW IENIA 5 2 1"Od «czego» i «dlaczego» do «jak» się celebruje".Po krótkim wprowadzeniu Catella maluje przed słuchaczami obraz dynamizmu ludzkiej wspólnoty.Następnie przechodzi do krótkiego studium nt.recepcji soborowej konstytucji "Sacrosanctum concilium", wydobywając odpowied nie treści dla zaznaczenia niektórych linii teologicznych dla bliższej refleksji.Drugi referat, autorstwa Pierangelo Sequeri, generalnie dotyczy obecności i działania.Autor przeprowadza tu studium filozoficzno-teologiczne na temat liturgicznego modelu człowieka wierzącego, któ ry nie ucieka od odpowiedzi na pytania, o jakiej w teologii liturgii mówimy, czy ja k ą rolę w tym wszystkim spełnia wiara?Dopiero na tym tle Sequeri stara się ukazać czym jest modlitwa i cały bogaty świat symboli, który pozwala nam rozpoznać w liturgii Boga i rozumieć sakramenty Kościoła, a tym samym także przybliżyć do siebie drugiego człowieka.Kolejny referat, nt.: "Celebrować za pom ocą języków symbolicznych i rytualnych", przedstawia Giorgio Bonaccorso.Rozpoczyna On od wiary jako spotkania, a kończy na liturgii jako spotkaniu i uczestnic twie.Bonaccorso w iarę łączy z przeżywanym misterium, które jest swego rodzaju wyzwaniem chrześcijańskim oraz z "imieniem własnym", które pojmowane jest tu jako "ostrzeżenie lin gwistyczne" lub światło (podobne do świateł na drodze), które przybliża nam misterium.Litur gię zaś jako spotkanie i uczestnictwo, wiąże On z symbolem i rytem.T ezaw szejaw iąsięw okre ślonym kontekście liturgii, nadając rzeczom, gestom, postawom i słowom odpowiednie znacze nie.Ten referat treściowo koresponduje z relacją naukow ą Silvano Maggiani, nt.: "Ciało, prze strzeń, czas: celebrować w trzech w ymiarach".Był to ostatni z podstawowych referatów na Tygodniu studium APL.Autor zaprezentował ten materiał w trzech częściach.Pierw szą po święcił rzeczom wstępnym (cisza, struktura rytualna, umiejętność uśmiechania się podczas li turgii).W drugiej części swego referatu, S. Maggiani omawia wymiar przestrzeni i czasu (tak że światło, wzrok, doświadczenie rytmu...).W ostatniej zaś trzeci wymiar celebracji, zatytuło wany: "Celebrować przeżywając", gdzie wydobywa w ielorakie uwarunkowania liturgii i przy pomina postawy świadczące o doświadczeniu wiary.Ten referat posiada także dwustronicowe zakończenie.Jak wspomnieliśmy wyżej, druga część książki przedstawia materiały z laboratoriów albo inaczej mówiąc warsztatów naukowych, na których poruszano zagadnienia bardziej szczegóło we.Pracom przewodniczyli ludzie o odpowiednich kompetencjach, wspomagani przez innych uczestników Tygodniowego studium APL.I tak np.liturgiści pomagali odczytać to, co zawiera ją poszczególne Księgi liturgiczne i wskazywali ja k można zweryfikować to, co sięju ż w litur gii dokonało (Carlo Cibien).Muzycy, pomagali odkryć ja k należy celebrować z liturgicznym śpiewem i m uzyką (Giovanni, Maria Rossi), Specjaliści od teatru ukazywali, jak działalność teatralna pomaga ukazać obecność, wciągnąć do konkretnego działania w określonym miejscu i czasie (Roberto Mantovani -Paolo Pierazzini).Wypracowany na warsztatach materiał, re fleksje i spodziewane owoce studium, znajdujemy zamieszczone w czterech blokach, w dru giej części książki.Sztuka celebrowania w wydaniu APL, jaw i się jako studium interesujące i praktyczne.Chociaż treść niektórych referatów może nie dla wszystkich będzie jednakowo komunikatyw na, to wysiłek, by je należycie zrozumieć, opłaci się.Jest to przede wszystkim oryginalny m ate riał dla liturgistów, duszpasterzy i tych, którzy studiują różne wymiary celebracji oraz sposoby ich sprawo