Abstract
OSOBOWOŚĆ WIELORAKA Kryteria diagnostyczne i modele etiologiczne WPROWADZENIE Dramatyczne przykłady fenomenów dysocjacyjnych są tak stare, jak stara jest ludzkość.Należą do nich m.in.stany transu, opętania, ucieczki z miejsca zamieszkania połączone z zapomnieniem swojej tożsamości.Zjawiska te występują we wszystkich społecznościach i kulturach.Zalicza się do nich również dysocjacyjne zaburzenie tożsamości (dissociative identity disorder), jedno z najcięższych znanych zaburzeń psychicznych, określane również jako zaburzenie osobowości wielorakiej (multiple personality disorder) 1.Jest to chyba najbardziej zadziwiające zaburzenie psychiczne.Charakteryzuje je występowanie u jednej osoby dwóch lub więcej różnych osobowości, z których każda jest względnie niezależna od pozostałych i często nieświadoma ich istnienia.Osobowości te żyją swoim własnym życiem, co jakiś czas przejmując kontrolę nad jednostką.O zachowaniu i działaniach jednostki decyduje dominująca w danym momencie osobowość, a pozostałe jakby w ogóle nie istniały 2.Jest to tak dziwne, że osobom, które nie miały styczności z osobowością wieloraką, trudno jest uwierzyć w możliwość istnienia tej choroby psychicznej.Jak to możliwe, aby jedna osoba miała dwie, 1 Termin "osobowość wieloraka" (w polskiej literaturze psychologicznej i psychiatrycznej stosowany jest również termin "osobowość mnoga") został wprowadzony przez Amerykanina Mortona Prince'a (1854-1929), ucznia słynnego francuskiego psychiatry Jeana Charcota (1825-1893).W wydanej w 1906 r. książce The Dissociation of a Personality przedstawił on przypadki ludzi z dwiema lub więcej niezależnymi osobowościami, a także szczegółowy opis leczenia panny Beauchamp.Dziewczyna ta miała trzy różne, działające w sposób naprzemienny osobowości: "świętej", uznającej wulgarności i kłamstwa za grzechy, które należy wynagradzać modlitwą i postem; "kobiety", która okazywała ambicję i wolę; oraz osobowość opisywaną jako "szatańska", infantylna i złośliwa.W publikacjach z zakresu psychologii i psychiatrii opublikowano do tej pory około 200 przypadków osobowości wielorakiej.2 W potocznym mniemaniu osobowość wieloraka jest mylona ze schizofrenią, prawdopodobnie dlatego, że nazwa tej ostatniej znaczy dosłownie "rozszczepiony umysł".