Abstract
W przeprowadzonych w Polsce wieloletnich badaniach wykazano, że jednym z istotnych czynników wpływających na brak racjonalnego gospodarowania ziemią są wady struktury przestrzennej gruntów rolnych. Obszary wiejskie charakteryzują się wadliwą zewnętrzną szachownicą gruntów (rozproszeniem gruntów) wynikającą z powszechnie występującego zjawiska rozdrobnienia gruntów. Skala tego zjawiska stanowi istotny element ograniczający możliwe do osiągnięcia efekty scaleniowe gruntów rolnych. W prezentowanej publikacji autor przedstawia metodykę oceny skali zewnętrznej szachownicy gruntów rolnych na potrzeby zwiększenia efektywności procesu scalenia i wymiany. Analiza zjawiska pozwoliła na opracowanie podstaw matematycznych, których wykorzystanie może znacząco wpłynąć na usprawnienie kompleksowego programowania prac scalenia i wymiany gruntów dużych obszarów. Metodyka ta polega na doborze parametrów odpowiednio wagowanych, opartych na macierzy zależności i diagramie Czekanowskiego. Pozwala określić nasilenie badanego zjawiska. Interpretacja uporządkowanego diagramu umożliwia wytypowanie grup wsi, w których wskazane jest przeprowadzanie prac wymiany gruntów lub objęcie ich wspólnym postępowaniem scaleniowym. Otrzymane w ten sposób wyniki stanowią istotne uzupełnienie rankingów pierwszeństwa prac scaleniowych o informację dotyczącą rozproszenia gruntów badanego obszaru. Metodyka ta jest w pełni możliwa do zastosowania w praktyce w Polsce. Gwarancją jej wiarygodności jest wykorzystanie informacji pochodzących z baz danych katastru nieruchomości, służących do pozyskania pełnego obrazu struktury przestrzennej oraz własnościowej analizowanych obszarów.
Zastosowanie zaprezentowanej metodyki pozwoli na uzyskanie lepszych efektów scaleniowych poprzez likwidację szachownicy gruntów i tym samym na efektywniejsze wydatkowanie funduszy przeznaczonych na scalenia.