Abstract
Taşınmaz kültürel mirasın korunması ve gelecek nesillere aktarılması, devletlere hem ulusal hukukları nezdinde hem de uluslararası hukuk bakımından önemli sorumluluklar yüklemektedir. Taşınmaz kültürel mirasın korunması kapsamında kamu mülkiyetinde olan taşınmaz kültür varlıkları ile özel kişilerin mülkiyetinde olan taşınmaz kültür varlıkları arasında farklı hukuki rejimler benimsenmektedir. Bu kapsamda özel mülkiyet altındaki taşınmaz kültürel mirasın korunmasını güvence altına almak amacıyla kullanılan en önemli hukuki araçlardan biri kamulaştırmadır. Ancak kamulaştırma usulü, doğrudan mülkiyet hakkına müdahale teşkil etmesi nedeniyle bireysel hak ile kamusal menfaat arasında hassas bir dengenin kurulmasını zorunlu kılmaktadır. Bu çalışma, Türk hukukundaki taşınmaz kültürel mirasın kamulaştırılması rejiminin idare hukuku ve insan hakları hukuku boyutlarıyla bütünleşik bir biçimde incelenmesini amaçlamaktadır. Bu kapsamda önce kavramsal çerçevede inceleme yapılmış ve taşınmaz kültürel mirası ve kültür varlığı kavramları belirlenmiştir. Sonrasında ise Türk hukukunda özel mülkiyet altındaki taşınmaz kültürel mirasın kamulaştırılması rejimi 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümleri çerçevesinde idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurları bağlamında değerlendirilmiştir. Son olarak ilgili hukuki rejim insan hakları hukukunun kanunilik, meşru amaç ve ölçülülük ilkeleri çerçevesinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) ve Anayasa Mahkemesi kararları ışığında tartışılmıştır.