Abstract
Bu çalışmada, coğrafi olarak birbirine yakın konumda bulunan ve büyük ölçüde Balkan coğrafyasını kapsayan sekiz ülkenin (Arnavutluk, Bosna-Hersek, Bulgaristan, Hırvatistan, Yunanistan, Kuzey Makedonya, Slovenya ve Türkiye) pandemi sürecinde yaşadığı belirsizlik düzeyleri incelenmiştir. Araştırmada 2020 yılının ilk çeyreğinden 2023 yılının son çeyreğine kadar olan döneme ait pandemi belirsizlik endeksleri kullanılmış ve bu göstergeler Temel Bileşenler Analizi (TBA) yöntemiyle tek bir bileşik endeks altında özetlenmiştir. Çalışmanın temel amacı, pandeminin ortak bölgesel etkilerini tek bir göstergede toplayarak eşzamanlı ekonomik kırılganlık, kümeleşme ve ortak politika hareketleri gibi olguların daha net incelenmesine olanak tanımaktır. Analiz sonuçları, ülkeler arasında güçlü ve pozitif korelasyon ilişkileri bulunduğunu, dolayısıyla pandemik belirsizliklerin bölgesel ölçekte benzer dinamiklerle hareket ettiğini göstermektedir. Kaiser–Meyer–Olkin örneklem yeterliliği ölçüsü (KMO) değeri (0.793) ve Bartlett küresellik testi sonuçları, verilerin faktör analizine uygun olduğunu ortaya koymuştur. TBA sonucunda elde edilen tek temel bileşen toplam varyansın %90,1’ini açıklamış ve faktör yüklerinin tamamı 0.90’ın üzerinde bulunmuştur. Bu bulgular, oluşturulan bileşik endeksin yüksek temsil gücüne sahip olduğunu göstermektedir. Elde edilen bileşik pandemi belirsizlik endeksi, 2020 yılının ikinci çeyreğinde en yüksek düzeye ulaşmış, sonrasında ise kademeli bir düşüş sergileyerek 2023 yılı itibarıyla negatif değerlere gerilemiştir. Sonuç olarak, pandemi kaynaklı belirsizliğin Balkan ülkelerinde 2020 sonrasında hızla azaldığı ve bölgesel düzeyde ortak bir normalleşme sürecine girildiği tespit edilmiştir.