Abstract
Vanuit de wens om de kwaliteit van het Nederlandse onderwijs te verhogen, is er veel aandacht voor professionalisering van leerkrachten. Want hoewel vrijwel alle leerkrachten zich scholen, blijkt het effect van deze scholing op de kwaliteit van het leerkrachthandelen beperkt. In dit artikel bespreken we de kennis van leerkrachten die ten grondslag ligt aan kwalitatief leerkrachthandelen. Deze bestaat uit zowel paradigmatische (universeel theoretische) en narratieve (toegepast persoonlijke) kennis. Vanuit de integratie van deze kennisvormen binnen de eigen klassensituatie, ontwikkelen leerkrachten een derde kennisvorm: ‘lokale kennis’. Professionaliseringsactiviteiten zijn veelal gericht op het uitbreiden van de paradigmatische kennis van leerkrachten. Het vergroten van de kwaliteit van leerkrachthandelen vereist echter aandacht voor alle drie de vormen van kennis. Hiertoe blijken vier kenmerken van professionalisering effectief: 1) het verbinden van paradigmatische en narratieve kennis, 2) het bevragen van de eigen onderzoekspraktijk, 3) het uitwisselen van expertise op basis van gelijkwaardigheid en 4) het samenwerken in netwerken.
We introduceren het pendulemodel. Deze vorm van netwerkleren is gericht op het versterken van het onderzoekend vermogen van leerkrachten. Dit gebeurt door een team van leerkrachten op basis van een gezamenlijke reflectie en analyse van een ervaring uit de dagelijkse lespraktijk. Op basis van de vier kenmerken voor effectieve verbetering van leerkrachtkwaliteit reflecteren we op twee toepassingen van het pendulemodel; een binnenschools netwerk en een bovenschools netwerk. We concluderen dat het gezamenlijk reflecteren op een praktijksituatie vanuit meerdere perspectieven en kennisbronnen en het toepassen van deze verbrede kennis in de eigen klassensituatie hierbinnen de basis vormt voor leerkrachtkwaliteit.