महाभारतातील 'सत्य-अनृत(असत्य)' संकल्पना: भाषिक मायाजाल आणि नैतिक द्वंद्वाचे स्वरूप

प्रस्तुत शोधनिबंधात महाभारतातील 'सत्य-अनृत' या संकल्पनेचा भाषिक आणि नैतिक अंगाने चिकित्सक अभ्यास करण्यात आला आहे. भारतीय ज्ञान प्रणालीमध्ये सत्याची व्याख्या केवळ वस्तुनिष्ठ माहितीपुरती मर्यादित नसून, ती 'लोकहित' आणि 'न्याय' यांवर अधिष्ठित आहे. महाभारतातील 'अश्वत्थामा हतः' या प्रसंगाच्या माध्यमातून भाषेचा वापर सत्याचा अपलाप करण्यासाठी किंवा एका मोठ्या सत्याची प्रस्थापना करण्यासाठी कसा केला जातो, याचे विश्लेषण येथे केले आहे. संशोधनात प्रामुख्याने शब्द आणि अर्थ यांमधील संदिग्धता, 'वाचिक सत्य' विरुद्ध 'वास्तविक सत्य' यांमधील संघर्ष आणि कृष्णप्रणीत व्यावहारिक नीतीशास्त्र (Situational Ethics) यांचा वेध घेतला आहे. तसेच, महाभारतातील हे भाषिक चलाखीचे तंत्र आजच्या आधुनिक 'माहिती युद्धाच्या' (Information Warfare) संदर्भात कसे प्रासंगिक ठरते, याचेही मूल्यमापन या प्रबंधात केले आहे.