Abstract
Kitaplarda böcekler, mikroorganizmalar ve kemirgenler gibi biyolojik etmenlerin neden olduğu tahribatlar dünya genelinde yaygın olarak görülmektedir. Özellikle yazma eserler ve sınırlı sayıda basılmış nadir matbu örnekler, kültürel miras kapsamında değerlendirilen nadir eserler arasında yer almakta; sahip oldukları tarihî, sanatsal ve bilimsel değerler nedeniyle korunmaları ve bakımları özel uzmanlık gerektirmektedir. Bu eserlerin gelecek kuşaklara aktarılabilmesi uygun çevresel koşulların oluşturulması, düzenli izleme ve koruyucu önlemlerin uygulanmasıyla mümkün olmaktadır. Kütüphanelerde zararlılarla mücadelede geçmişte çeşitli kimyasal yöntemler ve zehirli gazlarla yapılan fümigasyon uygulamaları kullanılmıştır. Ancak bu yöntemlerin eserlerin yapısına zarar vermesi, insan sağlığı ve çevre açısından risk oluşturması nedeniyle zamanla yerini daha güvenli yaklaşımlara bırakmıştır. Son yıllarda zararlılarla mücadelede, doğrudan uygulamaya dayalı yöntemler yerine önleyici tedbirleri esas alan sürdürülebilir yaklaşımlar benimsenmiştir. Entegre Zararlı Yönetimi (EZY), tek bir müdahale yöntemine dayanmayan; önleme, düzenli izleme, risk analizi, çevresel koşulların kontrolü, hijyen ve bakım uygulamaları, personel eğitimi ve gerektiğinde minimum düzeyde müdahale gibi bir dizi programdan oluşan bütüncül bir yaklaşımdır. Amacı önleyici tedbirler ve düzenli izleme yoluyla zararlıların oluşumunu engellemek ve sürdürülebilir zararlı kontrol sistemi kurmaktır. Bu derleme çalışması, nadir eser barındıran kütüphanelerde kitap ve diğer koleksiyon materyallerine zarar veren biyolojik etmenleri, bu etmenlerle mücadelede kullanılan yöntemleri ve güncel yaklaşımları incelemektedir. EZY programlarının kütüphane ortamlarında uygulanabilirliği, nadir eserlerin korunmasına sağladığı katkılar ve kimyasal yöntemlere kıyasla sunduğu avantajlar ele alınmaktadır. Çalışma, Entegre Zararlı Yönetimi’nin kültürel mirasın uzun vadeli korunmasında rolünü değerlendirmeyi amaçlamaktadır.