Abstract
Bu çalışma, müze konservasyonunda yapay zekâ ve akıllı çevresel izleme sistemlerinin nasıl etik, insan denetimli ve açıklanabilir bir karar destek mekanizmasına dönüştürülebileceğini tartışmaktadır. Araştırmanın temel yaklaşımı, makinelerin konservatörlerin uzmanlık süreçlerini taklit ederek “konservatör gibi düşünmesini” sağlamaktır. Ancak çalışma, yapay zekânın konservatörün yerini almasını değil; eserlerin hassasiyetini, bozulma süreçlerini, çevresel risklerini ve geçmiş müdahalelerini analiz ederken konservatör gözetiminde çalışan bir sistem kurulmasını önermektedir. Müze ortamlarında kullanılan IoT tabanlı sensör ağları, makine öğrenimi, dijital ikiz teknolojileri ve açıklanabilir yapay zekâ uygulamaları birlikte değerlendirilmiştir. Çalışmanın özgün katkısı, akıllı izleme sistemlerini yalnızca veri toplayan teknik araçlar olmaktan çıkarıp, malzeme duyarlılığına sahip, etik sınırlar içinde çalışan ve kurumsal olarak izlenebilir bir koruma akıl yürütme modeli olarak yeniden tanımlamasıdır. Önerilen “Konservatör Benzeri Akıl Yürütme Modeli” yedi temel katmandan oluşmaktadır: çevresel veri toplama, malzeme ontolojisi, bozulma mekanizması, risk yorumu, açıklanabilir algoritmik çıktı, konservatör onayı ve kurumsal kayıt ve geri bildirim. Sonuç olarak çalışma, dijital koruma altyapılarının insan denetimi, etik sorumluluk ve sürdürülebilir bilgi üretimi ilkelerine göre şekillendirilmesi gerektiğini savunmaktadır.