Abstract
Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam đặt Việt Nam trước rủi ro có thể tiếp nhận đầy đủ tài sản vật chất nhưng vẫn phụ thuộc nhà cung cấp trong điều hành, xử lý sự cố, bảo trì và nâng cấp. Bài báo đặt câu hỏi: Mô hình chuyển giao nào vừa phù hợp tiến độ dự án, vừa tạo ra năng lực vận hành có thể kiểm chứng? Trên cơ sở phân tích văn bản, đối sánh kinh nghiệm quốc tế và phân rã chức năng hệ thống, nghiên cứu xác định 3 đối tượng chuyển giao quyết định: Tri thức ngầm và quy trình vận hành; quyền kiểm soát dữ liệu, phần mềm và OCC/CTC; phương pháp luận an toàn theo vòng đời RAMS. Bài báo đề xuất mô hình “học trước khi sở hữu” qua 4 giai đoạn: Chuẩn bị năng lực hấp thụ; đồng thiết kế và kiểm thử; chạy thử, vận hành có giám sát; vận hành tự chủ và cải tiến liên tục. Điểm mới là chuyển tiêu chí nghiệm thu từ số giờ đào tạo và số lượng tài liệu sang bằng chứng thực hiện nhiệm vụ, quyền truy cập dữ liệu, năng lực quản lý nguy cơ và khả năng vận hành độc lập. Hai hàm ý chính sách được đề xuất: Đưa 3 đối tượng cốt lõi thành tiêu chí kỹ thuật bắt buộc trong lựa chọn nhà thầu, đồng thời tổ chức đào tạo nhân lực OCC với sự tham gia của cơ sở nghiên cứu - đào tạo trong nước ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án.